حسين قرچانلو
10
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
شهرهاى اردوگاه قنّسرين دانسته و دربارهء آن وصفى جداگانه ندارد . « 1 » در 490 ق فرنگان در جنگ با يكى از سرداران سلجوقى به نام باغى سيان انطاكيه را فتح كردند . « 2 » ادريسى در قرن ششم ، در وصف انطاكيه مىنويسد : شهرى است پاكيزه و پرآب و آب در بازارها و راهها و كاخها و كوچههاى آن جارى است . شهر داراى بارويى است و بوستانهاى آن به 12 ميل مىرسد و برگرد شهر حصارى شگفت و استوار و بلند كه از سنگ ساخته شده است قرار دارد و كوهى بر شهر مشرف است و در داخل اين حصار بزرگ ، آسيابها و باغها و كشتزارهاى غلات و ساير وسايل رفاه و بازارهاى آباد ، صنايع و حرف چشمگير و دادوستد پرسود و پربركت وجود دارد . در آنجا پارچههاى بسيار خوب از نوع عتّابى و شوشترى و اصفهانى و آنچه شبيه به اينهاست بافته مىشود . « 3 » در 584 ق ، صلاح الدين ايوبى ، انطاكيه را فتح كرد . « 4 » ياقوت آنچه را جغرافيادانان قبل از او دربارهء انطاكيه گفتهاند ، تأييد كرده مىنويسد : انطاكيه مركز عواصم است و از مرزهاى شامى به شمار مىرود و از بزرگترين شهرها و مشهورترين آنهاست ؛ به پاكيزگى و خوشبويى هوا و گوارايى آب و فراوانى ميوه و پرنعمتى معروف است . شهر دو بارو و خندق و باروى آن سيصد و شصت برج دارد كه چهار هزار نگهبان به نوبت بر بالاى آن نگهبانى مىدهند . شكل شهر مانند نصف دايرهاى است كه قطر آن به كوه متصل باشد و ادامهء باروى شهر تا بالاى كوه مىرسد و در بالاى قلّه آن در داخل باروى ( شهر ) قلعهاى كه مانند شهر كوچكى است ، قرار دارد . اين بارو پنج دروازه دارد و در وسط شهر كليساى بزرگ قسيان قرار دارد . اين معبد ( كليسا ) قبلا خانهء پادشاهى بوده كه فطرس ( - بطرس ) ، رئيس حواريون ، فرزند او را زنده گردانيده بود . در ازاى آن معبد ، صد گام و پهنايش 80 گام بود و بر ستونهايى بنا شده است و گرداگرد آن خانههايى است كه در آنها قضاة براى قضاوت مىنشينند و دانشمندان نحو و لغت به آموزش اين علوم مىپردازند . « 5 » در حدود سال
--> ( 1 ) . احسن التقاسيم ؛ ص 79 ، 89 ، 197 ، 217 ، 219 ، 227 ، 264 و 269 . ( 2 ) . ابن خلدون ؛ تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 94 . ( 3 ) . شريف ادريسى ، محمد بن محمد ؛ نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 645 . ( 4 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 155 . ( 5 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 266 - 267 .